Đêm ấy ở Phnom Penh, tay tôi run khi đặt bút ký hợp đồng thuê mặt bằng 600 mét vuông — gấp mười lần cái quán cũ tôi vừa gây dựng. Ngoài kia, dịch bệnh đang bủa vây, hàng trăm nhà hàng lần lượt kéo cửa. Người ta bảo tôi liều. Có lẽ đúng. Nhưng tôi biết một điều: nếu cứ co mình trong cái vỏ ốc an toàn, tôi sẽ mãi là cô gái thuần nông ngày nào, khát khao thoát nghèo mà không dám bước.
Tôi là Thủy Anh, sinh năm 1990. Bài viết này không phải để khoe thành tích. Tôi viết để kể lại — thật lòng, cả cái được lẫn cái mất — hành trình một người phụ nữ Việt mang chuông đi đánh xứ người, làm ăn xuyên ba quốc gia, và học cách đứng dậy sau mỗi lần vỡ mộng.
Vì sao tôi chọn ra biên giới
Tôi lớn lên trong một gia đình thuần nông. Ba mất sớm, một mình mẹ gồng gánh nuôi ba anh em. Cái nghèo ngấm vào tôi từ tấm bé, và cùng với nó là một khát vọng không chịu ngồi yên: phải đổi đời.
Tôi từng làm spa (dịch vụ chăm sóc sắc đẹp). Rồi cuộc sống riêng cũng chẳng dễ dàng — chồng sa vào cờ bạc, tôi ôm con gái nhỏ và tự mình gánh vác. Nhiều người ở hoàn cảnh đó chọn cách thu mình lại cho an toàn. Tôi thì ngược lại. Tôi nghĩ, nếu ở đây không đủ đất để lớn, tại sao không đi tìm chỗ khác?
Với tôi, ra biên giới không phải là chuyện oai phong. Nó là một lựa chọn của người không cam chịu. Tôi tin rằng cánh cửa này đóng lại thì sẽ có một cánh cửa khác mở ra — chỉ cần mình còn đủ can đảm đi tìm.
Bài học đắt ở Trung Quốc: hiểu luật xứ người trước khi rót vốn
Năm 2018, tôi gửi con gái mới mười tám tháng tuổi cho gia đình, một mình sang Trung Quốc hợp tác mở spa. Ý tưởng nghe rất đẹp: đưa người Việt sang làm, tận dụng tay nghề, chi phí nhân sự tốt.
Thực tế tát vào mặt tôi ngay. Luật Trung Quốc đòi chuyên gia nước ngoài phải có bằng đại học, thậm chí tiến sĩ, mới được cấp phép làm việc. Cả một đội ngũ tôi tính đưa sang, cuối cùng chỉ lọt được ba người. Số còn lại buộc phải thuê người bản địa — và cái giá là chia tới 60% doanh số cho họ.
Sáu mươi phần trăm. Bạn thử hình dung xem còn lại được bao nhiêu. Công ty lỗ. Đó là lần “vỡ mộng” đầu tiên trong hành trình xuyên biên giới của tôi.
Nhưng tôi không tiếc số tiền ấy bằng việc tiếc mình đã không tìm hiểu kỹ. Bài học đắt nhất, và cũng là bài học nền tảng: khi mang tiền ra nước ngoài, việc đầu tiên không phải là tìm mặt bằng đẹp hay ý tưởng hay — mà là hiểu cho tường tận luật pháp nước sở tại. Không hiểu luật, mọi tính toán đều có thể đổ sông đổ bể.
Làm chủ ở Campuchia giữa những cơn biến động
Năm 2019, tôi sang Campuchia khảo sát. Thú thật, lúc ấy tôi nhìn đâu cũng thấy cơ hội. Thị trường trẻ, người Việt đông, nhu cầu ăn uống lớn. Tôi đặt cọc mặt bằng 44.000 đô-la Mỹ, mở một nhà hàng lẩu nướng rộng khoảng 120 mét vuông.
Những ngày đầu êm ả. Doanh thu 1.500 đến 1.800 đô-la mỗi ngày. Rồi sóng gió ập đến từ hướng tôi không ngờ: khách Trung Quốc — vốn là nguồn chính — rút khỏi thị trường Campuchia. Doanh thu của tôi rơi tự do. Từ 1.800 xuống 700, rồi 300, rồi có ngày chỉ còn 200 đô-la. Nhìn con số ấy mỗi tối, ai cũng sẽ nản.
Tôi không có quyền nản. Tôi có con phải nuôi, có nhân viên trông vào mình. Thay vì ngồi chờ khách cũ quay lại, tôi đi tìm khách mới. Tôi lần ra các công ty người Việt đang làm ăn tại Campuchia, chủ động ship (giao hàng) tận nơi cho họ. Chậm mà chắc, doanh thu bò lên lại khoảng 700 đến 800 đô-la mỗi ngày. Tôi co mặt bằng lại còn khoảng 60 mét vuông, sáu cái bàn — gọn hơn, chắc hơn, sống được.
Đó là lần đầu tôi hiểu thế nào là xoay trục: khi một nguồn khách biến mất, đừng khóc lóc, hãy đi tìm nguồn khác. Thị trường không nợ mình điều gì cả.
Lãnh đạo trong khủng hoảng: lỗ 130.000 đô và cái bếp cho thuê 0 đồng
Năm 2020, Covid tràn tới. Đây là chương khắc nghiệt nhất, và cũng là chương tôi tự hào nhất.
Ban đầu, tôi cho nhân viên nghỉ, chỉ giữ lại một người. Hai chị em xoay xở đủ việc, có đêm tôi chỉ ngủ hai đến ba tiếng. Nhưng đúng lúc ấy, tôi lại quyết một việc mà đến giờ nghĩ lại vẫn thấy tay mình run: dời sang mặt bằng 600 mét vuông, gấp mười lần chỗ cũ. Giữa đại dịch. Nhiều người nói tôi mất trí.
Mở được đúng 28 ngày thì thành phố phong tỏa lần hai. Tôi lỗ khoảng 130.000 đô-la. Một con số có thể đánh gục bất kỳ ai.
Tôi ngồi lại và tự hỏi: trong lúc mọi cánh cửa đóng, cái gì còn mở? Câu trả lời là những người shipper (người giao hàng) — họ vẫn còn được phép lưu thông. Từ đó tôi dựng nên mô hình mà tôi gọi là “cho thuê bếp 0 đồng”. Tôi gom khoảng 100 shipper về, miễn phí ship hoàn toàn, làm combo giá thật rẻ, ủ hàng nghìn con gà muối để bán ra. Tôi không thu của họ đồng nào để dùng bếp; đổi lại, họ mang món ăn của tôi đi khắp thành phố.
Giữa khoảng 300 nhà hàng đóng cửa im lìm, một mình cái bếp của tôi chạy 4.000 đến 5.000 đô-la mỗi ngày. Mỗi shipper cộng tác kiếm được hơn 2.000 tiền công. Tôi không giữ hết phần cho riêng mình — bởi tôi hiểu, muốn đi xa thì phải để người đi cùng mình cũng sống được. Sau dịch, có ngày doanh thu vượt 3.000 đô-la, khách xếp hàng chờ bàn.
Nếu có ai hỏi tôi lãnh đạo trong khủng hoảng là gì, tôi sẽ nói: đó là lúc bạn dám nhìn vào cái còn sót lại thay vì than khóc cái đã mất, và bạn kéo theo được cả những người yếu thế cùng đi qua.
Từ 16 nhà hàng về 6, và tầm nhìn xuyên biên giới tiếp theo
Sau dịch, tôi vươn lên dẫn đầu thị trường lẩu nướng ở Campuchia. Có thời điểm tôi mở tới 16 nhà hàng. Rồi tôi chủ động tối ưu lại còn 6 — bởi tôi hiểu, nhiều chưa chắc đã mạnh; đôi khi thu gọn lại mới là khôn ngoan.
Nhưng làm ăn xuyên biên giới luôn có những rủi ro nằm ngoài tầm tay. Tháng 7 năm 2025, xung đột giữa Thái Lan và Campuchia nổ ra, và hệ thống nhà hàng của tôi đi xuống theo. Đó là bài học về rủi ro địa chính trị — thứ mà không một bản kế hoạch kinh doanh nào lường trước được hoàn toàn.
Nhìn lại, tôi thẳng thắn thừa nhận: suốt bao năm tôi làm theo bản năng. Tôi giỏi xoay xở, giỏi ứng biến, nhưng thiếu hệ thống hóa. Chính vì vậy tôi quyết định quay về Việt Nam để nâng cấp bản thân — học thầy Phạm Thành Long, tham gia Eagle Camp, theo khóa IPS (Internet Power System — hệ thống sức mạnh internet), và học cách dùng AI (trí tuệ nhân tạo).
Ba bài học lãnh đạo vượt biên giới mà tôi rút ra, gói lại cho bạn:
- Hiểu luật xứ người trước khi rót vốn — tôi trả học phí cho bài này bằng 60% doanh số ở Trung Quốc.
- Luôn có phương án xoay trục — khi nguồn khách biến mất, người sống sót là người tìm được nguồn mới.
- Kéo cả đội cùng đi qua khủng hoảng — một mình bạn không thể đi xa; hãy để người đồng hành cũng có phần.
Tầm nhìn sắp tới của tôi là hệ thống hóa và chuyên nghiệp hóa mọi thứ, đưa lên online, rồi xây một hệ thống nhượng quyền (franchise — mô hình cấp phép kinh doanh) để vươn ra Malaysia, Việt Nam và Philippines. Tôi muốn xây một công ty đủ vững, và một ngày nào đó có thể bán đi.
Miễn trừ trách nhiệm
Những con số và cột mốc trong bài là bối cảnh kinh doanh riêng của cá nhân tôi, không phải cam kết hay dự báo cho bất kỳ ai. Kinh doanh xuyên biên giới tiềm ẩn nhiều rủi ro — pháp lý, tỷ giá, biến động thị trường và cả địa chính trị. Trước khi quyết định đầu tư ra nước ngoài, bạn cần tự thẩm định thật kỹ và cân nhắc điều kiện riêng của mình.
Lời kết
Nếu có một điều tôi muốn để lại sau bài viết này, thì đó là: bản lĩnh vượt khó không phải thứ trời cho, mà là thứ được rèn qua từng lần vấp ngã và đứng dậy. Xứ người không dành riêng cho ai — nó dành cho người dám đi.
Nếu câu chuyện chạm được đến bạn, hãy để lại một bình luận kể tôi nghe hành trình của bạn, và theo dõi thuyanhvn.com để cùng đi tiếp chặng đường sắp tới nhé.