Có một quãng thời gian, tôi ngủ mỗi đêm chỉ hai đến ba tiếng. Đó là đầu năm 2020, giữa dịch, nhà hàng chỉ còn tôi với đúng một người phụ. Bếp đỏ lửa từ khi trời chưa sáng, người tôi lúc nào cũng ám mùi than và mùi gà ủ muối. Đêm nằm xuống, mắt cay xè, đầu vẫn tính toán ngày mai lấy hàng ở đâu, ai giao, ai nấu. Con gái tôi khi ấy còn nhỏ, ở xa.
Tôi kể chuyện này không phải để than. Tôi kể vì tôi biết, đâu đó lúc này, có một người phụ nữ đang một mình gồng gánh y như tôi ngày đó — vừa lo tiền, vừa lo con, vừa lo cái nhìn của người đời. Nếu bạn là người phụ nữ ấy, xin hãy đọc hết bài này. Tôi muốn kể cho bạn nghe một điều tôi đã trả giá rất đắt mới học được.
Ngày tôi hiểu mình phải tự cầm tay chèo
Tôi sinh năm 1990, trong một gia đình thuần nông. Ba tôi mất sớm. Mẹ tôi, một mình, nuôi ba anh em tôi lớn lên. Từ bé tôi đã thấy dáng lưng mẹ còng xuống trên đồng, và trong lòng đứa con gái ấy chỉ có một khát khao: phải thoát nghèo, phải làm được điều gì đó cho mẹ đỡ khổ.
Năm 26 tuổi tôi lấy chồng. Năm 27 tuổi tôi sinh con gái. Những ngày đầu, chồng tôi chăm chỉ, tôi từng tin mình sắp có một cuộc sống khá giả, có một bờ vai để dựa. Nhưng rồi anh sa vào cờ bạc. Cái kỳ vọng về một mái nhà bình yên cứ vỡ dần, vỡ dần trong tay tôi.
Có một buổi tối, tôi ngồi nhìn đứa con còn ẵm ngửa và số vốn liếng ít ỏi của cả hai vợ chồng, tôi hiểu ra một sự thật lạnh người: tôi không thể chờ ai cứu mình nữa. Không có hoàng tử, không có phép nhiệm màu. Con thuyền này, nếu tôi không tự cầm tay chèo thì nó chìm. Từ giây phút đó, tôi thôi trách móc, thôi chờ đợi. Tôi trở thành một người phụ nữ rất thực tế — một mình ôm vốn, ôm con, và bước đi.
Gửi con đi để đứng dậy — cái giá và niềm tin
Năm 2018, khi con gái tôi mới mười tám tháng, tôi đưa ra một quyết định mà đến giờ nhắc lại tim vẫn thắt. Tôi gửi con lại, sang Trung Quốc hợp tác mở spa (cơ sở làm đẹp).
Bạn có hình dung được cảm giác của một người mẹ rời xa đứa con còn chưa biết gọi tròn tiếng “mẹ” không? Tôi vừa đi vừa khóc. Nhưng tôi tự nói với mình: tôi đi không phải vì tôi bỏ con, mà vì tôi muốn cho con một tương lai khác với tuổi thơ của tôi.
Chuyến đi ấy không như mơ. Luật bên đó đòi chuyên gia phải có bằng đại học, thậm chí tiến sĩ, nên tôi chỉ đưa được ba người sang. Phần còn lại phải thuê người bản địa, họ lấy tới 60% doanh số. Công ty lỗ. Đó là lần “vỡ mộng” đầu tiên trong đời kinh doanh của tôi.
Tôi mất tiền. Nhưng tôi không mất niềm tin. Vì tôi hiểu ra: cái giá của việc đứng dậy đôi khi rất đắt, và không phải cứ đủ can đảm là sẽ thắng ngay. Có những cánh cửa mình đẩy mà nó không mở. Nhưng tôi vẫn giữ trong lòng một câu, câu đã theo tôi suốt đời: cánh cửa này đóng lại, chắc chắn sẽ có một cánh cửa khác mở ra. Tôi chỉ cần đủ tỉnh táo để đi tìm nó, chứ không ngồi khóc trước cánh cửa đã khép.
Khi doanh thu rơi xuống 200 đô một ngày
Năm 2019, tôi sang Campuchia. Tôi đặt cọc một mặt bằng bốn mươi bốn nghìn đô — một con số khiến tôi run tay khi ký. Tôi mở một nhà hàng lẩu nướng khoảng một trăm hai mươi mét vuông. Những ngày đầu đông khách, mỗi ngày một nghìn năm trăm đến một nghìn tám trăm đô doanh thu. Tôi tưởng mình đã chạm tới bờ.
Rồi khách Trung Quốc rút khỏi thị trường. Doanh thu của tôi rơi. Không phải rơi nhẹ — nó rơi như hòn đá. Một nghìn năm trăm tụt xuống bảy trăm. Bảy trăm xuống ba trăm. Rồi có ngày chỉ còn hai trăm đô.
Bạn biết cảm giác đứng trong nhà hàng vắng tanh, nhìn bàn ghế trống, mà tiền thuê, tiền lương vẫn phải trả đều đặn không? Nó bào mòn niềm tin của mình từng chút một.
Nhưng tôi nhận ra một điều quan trọng: niềm tin mà chỉ ngồi cầu nguyện thì vô nghĩa. Niềm tin phải đi cùng đôi chân. Thay vì ngồi đợi khách tới, tôi chủ động mang đồ ăn ship (giao tận nơi) đến cho các công ty người Việt ở đó. Tôi tự đi giao, tự chào mời. Dần dần, doanh thu kéo về được bảy trăm, tám trăm đô một ngày. Sau đó tôi thu mặt bằng lại còn khoảng sáu mươi mét vuông, sáu cái bàn thôi — nhỏ đi, nhưng tôi phục vụ từng khách bằng cả cái tâm. Tôi hiểu ra: lòng tin không phải là ngồi tin rằng trời sẽ thương. Lòng tin là tin rằng nếu mình chịu làm, chịu xoay, thì kiểu gì cũng có đường.
Một mình giữa ba trăm nhà hàng đóng cửa
Rồi đến cú nặng nhất. Đầu năm 2020, Covid ập tới.
Tôi vừa dồn hết vốn liếng dời sang một mặt bằng sáu trăm mét vuông. Mở được đúng hai mươi tám ngày thì thành phố phong tỏa lần hai. Đêm ấy tôi mất khoảng một trăm ba mươi nghìn đô. Một trăm ba mươi nghìn đô. Tôi ngồi bệt xuống sàn nhà hàng rộng thênh thang mà lạnh sống lưng.
Xung quanh tôi, khoảng ba trăm nhà hàng lần lượt đóng cửa. Ai cũng buông. Và thú thật, đã có một khoảnh khắc tôi cũng muốn buông.
Nhưng tôi nghĩ tới con. Tôi nghĩ tới dáng mẹ tôi trên đồng. Rồi tôi tự hỏi: nếu mình cứ nằm im chờ hết dịch, mình có sống nổi không? Không. Vậy thì phải nghĩ khác đi.
Tôi cho gần hết nhân viên nghỉ, chỉ giữ lại một người. Hai chúng tôi tự làm mọi thứ. Và tôi nghĩ ra một mô hình mà lúc đó chưa ai làm: cho thuê bếp không đồng. Tôi mở bếp của mình cho khoảng một trăm shipper (người giao hàng), không thu một đồng phí ship nào. Tôi làm combo giá thật rẻ, ủ hàng nghìn con gà muối. Người khó khăn tới, tôi còn tặng thêm.
Giữa ba trăm nhà hàng tắt đèn, cái bếp nhỏ của tôi sáng đèn và chạy bốn nghìn đến năm nghìn đô một ngày.
Tôi kể con số này không phải để khoe. Tôi kể để bạn thấy: cùng một trận dịch, cùng một hoàn cảnh ngặt nghèo, người thì đóng cửa, người thì tìm ra đường. Khác nhau không nằm ở may mắn. Khác nhau nằm ở chỗ tôi tin rằng vẫn còn một cách nào đó — và tôi chịu lăn vào bếp để đi tìm cái cách ấy. Không dám làm thì mình không bao giờ bước ra khỏi cái vỏ ốc của chính mình.
Gửi người phụ nữ đang đọc những dòng này
Sau dịch, tôi vươn lên dẫn đầu thị trường, có lúc mười sáu nhà hàng, rồi tôi tối ưu lại còn sáu. Cuối 2024, đầu 2025 tôi về Việt Nam đi học lại từ đầu — học thầy Phạm Thành Long, vào cộng đồng Eagle Camp, học cả trí tuệ nhân tạo (AI). Ở tuổi này tôi vẫn ngồi ghế học trò, vì tôi tin mình còn phải lớn thêm nữa.
Kể lại cả hành trình, tôi chỉ muốn trao cho bạn một điều: không có gì là khó, chỉ cần ta có lòng tin.
Nhưng cho tôi nói thật lòng, vì tôi không muốn “lùa gà” bất kỳ ai. Niềm tin không phải là mê tín. Tôi không hề nói rằng cứ nhắm mắt tin thì bạn sẽ giàu, sẽ thành công. Tôi đã ba lần vỡ mộng, đã có đêm mất hơn một trăm nghìn đô — nên tôi biết rõ, tin thôi là chưa đủ.
Lòng tin mà tôi nói tới là thứ này: tin rằng mình còn một cánh cửa khác chưa mở, rồi đứng dậy đi tìm nó bằng đôi chân của chính mình. Niềm tin phải đi cùng hành động, và phải chấp nhận rằng có thể vẫn sẽ vấp. Sẽ có rủi ro. Sẽ có ngày doanh thu về hai trăm đô. Nhưng một người phụ nữ tin vào chính mình và chịu làm, thì dù có ngã, chị ấy sẽ ngã về phía trước.
Bạn đang một mình. Điều đó không có nghĩa là bạn yếu. Nó có nghĩa là đôi tay bạn mạnh hơn bạn tưởng rất nhiều. Tôi đã tự cầm tay chèo, và bạn cũng làm được.
Lời cuối
Nếu bạn đọc tới đây, chắc trong lòng bạn đang có một điều gì đó khiến bạn chùn bước. Hãy để lại cho tôi một bình luận, kể tôi nghe điều đang giữ chân bạn — dù nhỏ đến đâu. Tôi đọc từng dòng. Và nếu câu chuyện của tôi giúp bạn thấy ấm lòng hơn một chút, mời bạn theo dõi tôi ở thuyanhvn.com. Chúng ta cùng đi tiếp, từng bước một.