Đêm đó Phnom Penh tắt đèn. Cả thành phố bị phong tỏa, khoảng 300 nhà hàng quanh tôi đóng cửa im lìm, cửa cuốn kéo xuống như những cái miệng ngậm chặt. Còn tôi thì vừa ký thuê mặt bằng 600 mét vuông, trang trí ròng rã hai tháng, mở cửa được đúng 28 ngày. Hai mươi tám ngày. Rồi lệnh phong tỏa lần hai ập tới. Tính sổ, tôi lỗ khoảng 130.000 đô la — số tiền góp từ mồ hôi của tôi và của những người tin tôi.
Những đêm ấy tôi ngủ hai, ba tiếng. Nằm nghe tiếng quạt trần quay, đầu chạy đủ thứ con số, cổ họng khô đắng. Nhưng có một câu tôi cứ lẩm nhẩm với chính mình, như người ta lần tràng hạt: “Cánh cửa này đóng lại, chắc chắn sẽ có cánh cửa khác mở ra.”
Tôi kể chuyện này không phải để khoe. Nếu bạn đang sợ rằng lỡ thất bại thì mất sạch vốn — tôi từng đứng đúng chỗ bạn đang đứng. Và tôi muốn kể lại thật, cả những đêm mất ngủ, để bạn thấy hành trình khởi nghiệp thật ra trông như thế nào.
Đứa trẻ thuần nông và khát vọng thoát nghèo
Tôi sinh năm 1990, trong một gia đình thuần nông. Ba mất sớm. Mẹ tôi một mình nuôi ba anh em, tay chân quanh năm dính bùn đất. Tôi lớn lên với một nỗi ám ảnh rất cụ thể: nghèo. Không phải nghèo trong sách vở, mà nghèo kiểu đếm từng đồng, kiểu nhìn mẹ tính toán bữa ăn.
Khát vọng thoát nghèo với tôi không phải khẩu hiệu. Nó là thứ mọc lên từ thơ ấu, ăn sâu vào tính cách. Lớn lên tôi đi làm spa, học nghề, học cách chăm sóc người khác bằng đôi tay của mình.
Khoảng 26 tuổi tôi lấy chồng, 27 tuổi sinh con gái. Những ngày đầu chồng tôi chăm chỉ, tôi cũng mơ một cuộc sống khá giả, đủ đầy. Rồi anh sa vào cờ bạc. Cái mơ ước về mái nhà yên ổn vỡ dần. Tôi hiểu ra một điều mà sau này thành kim chỉ nam: nếu muốn thay đổi cuộc đời mình, tôi phải là người tự cầm lấy tay chèo, không thể ngồi chờ ai đó chèo giúp.
Đó là điểm khởi đầu của một người phụ nữ khởi nghiệp — không phải từ vốn liếng, mà từ một chỗ dựa bị rút mất.
Vỡ mộng lần một: bài học 60% doanh số ở Trung Quốc
Năm 2018, con gái tôi mới 18 tháng tuổi. Có cơ hội hợp tác mở spa ở Trung Quốc, tôi gửi con, khăn gói lên đường, tính đưa người Việt sang làm chuyên gia.
Tôi va ngay vào một bức tường mà tôi không lường trước: luật pháp. Bên đó yêu cầu chuyên gia phải có bằng đại học, thậm chí tiến sĩ, mới được cấp phép làm việc. Nhóm của tôi chỉ đưa sang được 3 người. Số còn lại buộc phải thuê người bản địa, mà chi phí cho họ ngốn tới 60% doanh số.
Bạn thử hình dung: cứ 10 đồng bán ra thì 6 đồng đã đi. Phần còn lại không đủ gánh mặt bằng, nguyên vật liệu, vận hành. Công ty lỗ. Đó là lần vỡ mộng đầu tiên trong ba lần vỡ mộng của tôi.
Bài học cay đắng nhưng đáng giá: trước khi rót tiền, phải xác minh cho bằng được những ràng buộc pháp lý và điều kiện thị trường. Sự hào hứng không thay được một cuộc kiểm tra ràng buộc tử tế. Tôi trả học phí này bằng cả số vốn — và bằng những đêm xa con.
Campuchia: nơi tôi “nhìn đâu cũng ra cơ hội”
Năm 2019, tôi về Việt Nam với chút vốn còn sót. Đáng lẽ nên nghỉ, hoàn hồn. Nhưng một người bạn rủ tôi sang Campuchia khảo sát thị trường. Tôi đi.
Và tôi mắc đúng cái bẫy của người vừa thua mà vẫn còn máu: nhìn đâu cũng ra cơ hội. Phnom Penh khi ấy đông đúc, tiền chảy, người Trung Quốc làm ăn tấp nập. Tôi thấy một thị trường đang lên và tự nhủ mình không được đứng ngoài.
Tôi đặt cọc 44.000 đô la cho một mặt bằng, gọi thêm vốn từ bạn bè, rồi mở một nhà hàng lẩu nướng khoảng 120 mét vuông. Đây là lần đầu tôi bước vào ngành ẩm thực — khởi nghiệp F&B (kinh doanh ăn uống), một lĩnh vực tôi mê nhưng chưa hiểu hết độ khắc nghiệt.
Nhìn lại, quyết định ấy vừa liều vừa có lý. Liều vì tôi vào ngành mới ngay sau một cú ngã. Có lý vì tôi đã tự thân sang tận nơi khảo sát, đặt chân xuống đất, ngửi mùi thị trường chứ không nghe kể lại. Ranh giới giữa liều lĩnh và can đảm mỏng lắm — và tôi sắp học điều đó bằng máu.
Khi doanh thu tụt từ 1.800 xuống 200 đô một ngày
Nhà hàng lẩu nướng Campuchia của tôi sống được nhờ khách Trung Quốc. Rồi cuối 2019 sang 2020, họ rút khỏi thị trường. Từng đoàn, từng đoàn rời đi.
Doanh thu của tôi rơi như đá lăn dốc. Từ 1.500–1.800 đô một ngày, xuống 700, rồi 300, rồi 200. Bạn có bao giờ mở cửa buổi sáng, lau bàn ghế sạch bong, rồi ngồi nhìn ra cửa suốt buổi mà không ai bước vào chưa? Cảm giác đó ăn mòn người ta.
Tôi từng tính sang Myanmar tìm đường khác, nhưng hết tiền, không đi nổi. Kẹt lại. Và chính cái sự kẹt ấy buộc tôi phải nghĩ khác. Tôi không ngồi chờ khách tới nữa. Tôi đi tìm khách. Tôi lần ra các công ty của người Việt đang làm ăn ở Phnom Penh, chủ động ship (giao hàng) tận nơi cho họ. Từng suất, từng bàn, mang tận cửa.
Cách làm ấy kéo doanh thu về khoảng 700–800 đô một ngày. Chưa giàu, nhưng đủ sống, đủ thở.
Rồi thêm một cú nữa: nhà nước làm đường, mặt bằng của tôi bị co lại chỉ còn khoảng 60 mét vuông, đúng 6 bàn. Từ 120 mét vuông xuống 60. Nhiều người sẽ đóng cửa. Tôi thì tự nhủ 6 bàn cũng được, miễn 6 bàn ấy được phục vụ tử tế nhất thành phố.
Đêm mất 130.000 đô và mô hình “cho thuê bếp 0 đồng”
Đầu 2020 Covid tràn vào Campuchia. Nghịch lý là giữa dịch, khi tôi dồn hết tâm sức lấy khách hàng làm trung tâm, doanh thu vọt lên hơn 2.000 đô một ngày. Rồi dịch nặng thêm, mọi thứ lại sập.
Tôi cho gần hết nhân viên nghỉ. Chỉ còn tôi và một người. Hai chúng tôi tự làm mọi thứ: nhận đơn, nấu, đóng gói, giao, dọn. Có những đêm tôi ngủ hai đến ba tiếng. Sau đợt ấy thị trường hồi phục, có ngày tôi làm hơn 3.000 đô, khách xếp hàng chờ bàn.
Chính lúc đang lên, tôi ra quyết định lớn nhất và cũng run sợ nhất: dời từ mặt bằng 60 mét vuông sang nhà hàng 600 mét vuông ngay đối diện. Gấp mười lần. Tay tôi run khi ký hợp đồng. Trang trí hai tháng. Mở cửa 28 ngày. Rồi Covid lần hai, phong tỏa cả thành phố. Lỗ khoảng 130.000 đô.
Đó là đêm tôi kể ở đầu bài. Và đó cũng là đêm tôi buộc mình phải bịa ra một lối thoát.
Tôi nghĩ ra mô hình mà tôi gọi vui là “cho thuê bếp 0 đồng”. Khi cả thành phố phong tỏa, thứ khan hiếm nhất là vận chuyển. Tôi gom khoảng 100 shipper (người giao hàng) còn được phép lưu thông trong thành phố. Tôi không thu phí ship của khách, làm combo giá rẻ, và bán gà ủ muối — có lúc hàng nghìn con.
Giữa khoảng 300 nhà hàng cửa đóng then cài, một mình tôi làm 4.000–5.000 đô một ngày. Và điều tôi tự hào không chỉ là con số của mình: mỗi shipper trong đợt ấy nhận hơn 2.000 tiền công giao hàng. Cánh cửa 600 mét vuông đóng sầm lại, nhưng một cánh cửa khác — cái bếp biến thành trạm trung chuyển cho cả trăm người — đã mở ra.
Vũ khí thật sự: lấy khách hàng làm trung tâm
Nếu ai hỏi tôi bí quyết, tôi sẽ làm họ thất vọng. Không có chiêu trò. Vũ khí thật sự của tôi chỉ là một câu cũ mèm mà ít người làm tới nơi: lấy khách hàng làm trung tâm.
Cụ thể là thế này. Tôi gần như không chi tiền quảng cáo, nhưng khách tự giới thiệu khách cho tôi. Vì sao? Vì hồi chỉ có 6 bàn, tôi vẫn phục vụ từng bàn như thể đó là vị khách quan trọng nhất đời mình. Vì tôi ship tận nơi cho các công ty người Việt khi chẳng ai buồn làm. Vì tôi không thu phí ship — tự móc túi trả shipper 3 đô mỗi chuyến.
Trong dịch, tôi tặng nước ngọt, mì tôm cho những người khó khăn. Món gà ủ muối của tôi bán 2 con 40 đô kèm miễn phí giao hàng, trong khi đối thủ bán 28 đô một con cộng thêm 3 đô tiền ship. Bạn tính thử xem ai được lợi hơn — và ai sẽ quay lại.
Tôi tin marketing tận tâm là thứ marketing rẻ nhất và bền nhất. Một vị khách được phục vụ tử tế sẽ kể cho mười người. Không banner nào làm được điều đó với chi phí thấp như vậy.
Từ 16 nhà hàng về 6: từ bản năng đến hệ thống
Sau dịch, tôi dẫn đầu thị trường lẩu nướng. Có giai đoạn tôi mở tới 16 nhà hàng. Nghe thì oách. Nhưng tôi phải thành thật: tôi làm theo tâm, theo bản năng. Hệ thống thì lớn, doanh thu thì cao, mà thiếu hẳn sự chuyên nghiệp hóa và hệ thống hóa.
Tôi còn sao nhãng khi mở thêm bar, club, cả nhà hàng Việt Nam. Ôm nhiều quá, tay không đủ dài. Kết quả là tôi phải đóng 2 cái. Sau đợt sàng lọc ấy, tôi tối ưu chuỗi xuống còn 6 nhà hàng — ít hơn nhưng khỏe hơn, gọn hơn, kiểm soát được.
Tháng 7 năm 2025, xung đột giữa Thái Lan và Campuchia khiến việc kinh doanh đi xuống. Lại một lần nữa thị trường nhắc tôi rằng không có gì chắc chắn.
Chính những cú vấp đó đẩy tôi đi học lại. Cuối 2024 đầu 2025 tôi về Việt Nam học khóa “Đánh thức sự giàu có 68” của thầy Phạm Thành Long, gia nhập cộng đồng Eagle Camp. Sang 2025–2026 tôi học dùng AI, học Claude Code, tham gia khóa Internet Power System (IPS — hệ thống sức mạnh internet). Tôi nhận ra: bản năng đưa tôi tới đây, nhưng chỉ hệ thống mới đưa tôi đi xa hơn. Tôi đang chuyển cả chuỗi từ vận hành theo cảm tính sang vận hành có quy trình, đưa kinh doanh lên online, và hướng tới nhượng quyền (franchise) — vươn ra Malaysia, Việt Nam, Philippines, rồi có thể xây công ty và bán đi.
Bốn bài học tôi rút ra cho người mới bắt đầu
Nếu gói cả hành trình khởi nghiệp của tôi vào vài dòng cho người mới, tôi sẽ nói bốn điều này:
| # | Bài học | Cái giá tôi đã trả để học |
|---|---|---|
| 1 | Xác minh ràng buộc trước khi rót vốn — luật pháp, giấy phép, điều kiện thị trường. | 60% doanh số ở Trung Quốc, mất cả vốn. |
| 2 | Đặt cược có căn cứ, khảo sát tận nơi — tự đặt chân xuống đất, đừng nghe kể lại. | Cọc 44.000 đô ở Campuchia vào một thị trường tôi chưa hiểu hết. |
| 3 | Xoay trục nhanh khi số liệu xấu — thấy doanh thu rơi thì đổi cách làm ngay, đừng chờ. | Chỉ đổi hướng khi đã tụt xuống 200 đô một ngày. |
| 4 | Lấy khách hàng làm trung tâm là marketing rẻ nhất — phục vụ tử tế, khách kể cho khách. | Đây là bài học duy nhất không đau, và có lợi nhất. |
Miễn trừ trách nhiệm: Các con số trong bài là bối cảnh riêng của một giai đoạn cụ thể, ở một thị trường cụ thể, không phải cam kết kết quả cho bất kỳ ai. Khởi nghiệp F&B có rủi ro mất vốn rất cao. Trước khi xuống tiền, hãy tính kỹ dòng tiền, chuẩn bị phương án xấu nhất, và tham vấn người có chuyên môn. Đừng lấy câu chuyện của tôi làm bảo chứng cho quyết định của bạn.
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
1. Khởi nghiệp F&B khi tay trắng có được không?
Được, nhưng phải hiểu bạn đang chọn con đường khó. Tôi bắt đầu từ con số 0 và ba lần vỡ mộng. “Tay trắng” không phải rào cản lớn nhất — thiếu kiểm tra ràng buộc và thiếu dòng tiền dự phòng mới là thứ giết chết nhiều người mở quán. Hãy bắt đầu nhỏ, phục vụ thật tử tế, rồi lớn dần theo số liệu.
2. Mở nhà hàng lẩu nướng ở Campuchia cần bao nhiêu vốn?
Tôi không đưa ra một con số cho bạn, vì nó tùy mô hình và tùy thời điểm. Riêng trường hợp của tôi năm 2019, chỉ tiền cọc mặt bằng đã là 44.000 đô cho khoảng 120 mét vuông, chưa kể trang trí, nguyên vật liệu, vận hành. Thị trường và giá thuê đã đổi nhiều từ đó. Hãy tự khảo sát tận nơi để có con số của chính bạn.
3. Phụ nữ đơn thân có nên khởi nghiệp?
Tôi là một người phụ nữ khởi nghiệp từng một mình xoay xở, vừa lo con vừa lo vốn. Tôi hiểu nỗi sợ đó. Tôi sẽ không nói “cứ liều đi” — vì bạn có người phụ thuộc vào mình. Nhưng nếu bạn đã tính kỹ dòng tiền và chấp nhận được kịch bản xấu nhất, thì giới tính hay hoàn cảnh không phải thứ ngăn bạn. “Không dám làm thì không bước ra khỏi vỏ ốc.”
Về tác giả
Thủy Anh, sinh năm 1990, founder chuỗi nhà hàng lẩu nướng tại Campuchia. Qua ba lần vỡ mộng và hai đợt Covid, chị từng mở tới 16 nhà hàng rồi tối ưu còn 6. Chị là học trò thầy Phạm Thành Long, thành viên cộng đồng Eagle Camp, học viên khóa Internet Power System (IPS). Hiện chị đang hệ thống hóa và chuyên nghiệp hóa chuỗi, hướng tới mô hình nhượng quyền. Website: thuyanhvn.com.
Không có phép mầu — chỉ có những con số thật và những đêm mất ngủ. Nếu câu chuyện này chạm tới bạn, hãy để lại bình luận: nỗi sợ lớn nhất của bạn khi nghĩ đến khởi nghiệp là gì? Tôi đọc từng bình luận. Và nếu muốn đi cùng tôi trên hành trình khởi nghiệp tiếp theo, hãy theo dõi thuyanhvn.com.